Κατανοήστε την ελκώδη κολίτιδα. Βρείτε νέες επιλογές.
Απλές εξηγήσεις στα ελληνικά για τη νόσο και τις θεραπείες της, μια ματιά στα φάρμακα που έρχονται και η λίστα με τις κλινικές μελέτες που αναζητούν συμμετέχοντες σε ελληνικά νοσοκομεία.
Η νόσος και οι θεραπείες της
Συμπτώματα, διάγνωση, φάρμακα, διατροφή και καθημερινότητα.
Διαβάστε → ΜέλλονΝέα φάρμακα και μελέτες
Τι αναμένεται στη θεραπεία της ελκώδους κολίτιδας, με βάση το Atomic IBD του Charlie Lees.
Δείτε → ΣυμμετοχήΑνοιχτές μελέτες στην Ελλάδα
Κλινικές μελέτες που στρατολογούν σε ελληνικά νοσοκομεία, από το ClinicalTrials.gov.
Βρείτε νοσοκομείο →Με μια ματιά
- Η ελκώδης κολίτιδα (UC) είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος του παχέος εντέρου. Ανήκει στις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου (IBD), μαζί με τη νόσο του Crohn.
- Η φλεγμονή αρχίζει από το ορθό και εκτείνεται συνεχόμενα προς τα πάνω, ποτέ με «υγιή διαστήματα» ενδιάμεσα.
- Συνηθισμένα συμπτώματα: διάρροια με αίμα ή βλέννα, επιτακτική ανάγκη για κένωση, κοιλιακός πόνος, κόπωση.
- Η νόσος εναλλάσσει υποτροπές και υφέσεις. Οι σύγχρονες θεραπείες στοχεύουν σε πλήρη έλεγχο της φλεγμονής και όχι μόνο των συμπτωμάτων.
Πότε να ζητήσετε επείγουσα βοήθεια
Επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό σας ή πηγαίνετε στα επείγοντα αν έχετε:
- πολλές αιματηρές κενώσεις την ημέρα (π.χ. 6 ή περισσότερες)
- έντονο κοιλιακό πόνο ή πρησμένη κοιλιά
- πυρετό, ταχυκαρδία, ζάλη ή αφυδάτωση
Στην Ελλάδα ο ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης είναι το 112.
Χρήσιμοι σύνδεσμοι
- Crohn's & Colitis Foundation (ΗΠΑ)Εκπαιδευτικό υλικό και έρευνα για IBD, στα αγγλικά
- EFCCAΕυρωπαϊκή ομοσπονδία συλλόγων ασθενών με IBD
- Crohn's & Colitis UKΟδηγοί για ασθενείς και οικογένειες
- Atomic IBD, Charlie LeesΝέα για θεραπείες και έρευνα στο IBD
- ClinicalTrials.govΠαγκόσμιο μητρώο κλινικών μελετών
- ECCOΕυρωπαϊκός οργανισμός για τη νόσο Crohn και την κολίτιδα
Ελκώδης κολίτιδα
Τι είναι, πώς διαγιγνώσκεται και ποιες θεραπείες υπάρχουν σήμερα.
Τι είναι η ελκώδης κολίτιδα
Η ελκώδης κολίτιδα είναι μια χρόνια νόσος κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα προκαλεί φλεγμονή στον βλεννογόνο του παχέος εντέρου. Εμφανίζονται έλκη, που αιμορραγούν και παράγουν βλέννα.
Η αιτία δεν είναι γνωστή. Πιστεύεται ότι συνδυάζονται γενετική προδιάθεση, παράγοντες του περιβάλλοντος, η σύνθεση των μικροβίων του εντέρου και μια υπερβολική αντίδραση του ανοσοποιητικού. Δεν προκαλείται από το άγχος, αλλά το άγχος και η κακή ποιότητα ύπνου μπορεί να επηρεάζουν την καθημερινότητα της νόσου.
| Έκταση | Περιγραφή |
|---|---|
| Πρωκτίτιδα | Αφορά μόνο το ορθό. |
| Αριστερή κολίτιδα | Ορθό και το αριστερό τμήμα του παχέος εντέρου. |
| Εκτεταμένη κολίτιδα / πανκολίτιδα | Επεκτείνεται πέρα από το αριστερό κόλον ή σε ολόκληρο το παχύ έντερο. |
Η έκταση και η βαρύτητα καθορίζουν ποια φάρμακα και ποια μορφή (υπόθετο, σκεύασμα για κλύσμα, δισκίο, ένεση) θα προτιμηθούν.
Συμπτώματα
Συχνά
- Διάρροια, συχνά με αίμα ή βλέννα
- Επιτακτική ανάγκη για κένωση και αίσθημα ατελούς κένωσης
- Κοιλιακές κράμπες
- Κόπωση, απώλεια βάρους, αναιμία
Εκτός εντέρου
- Πόνοι στις αρθρώσεις
- Δερματικές βλάβες
- Φλεγμονή των ματιών
- Σπανιότερα, νόσος του ήπατος και των χοληφόρων (π.χ. πρωτοπαθής σκληρυντική χολαγγειίτιδα)
Πώς γίνεται η διάγνωση
Εξετάσεις αίματος και κοπράνων
Ελέγχονται η αιμοσφαιρίνη, οι δείκτες φλεγμονής (CRP) και η καλπροτεκτίνη κοπράνων, που δείχνει αν υπάρχει φλεγμονή στο έντερο. Εξαιρούνται λοιμώξεις με καλλιέργεια ή εξέταση κοπράνων.
Κολονοσκόπηση και βιοψίες
Είναι η βασική εξέταση. Ο γιατρός βλέπει τον βλεννογόνο και παίρνει μικρά δείγματα για μικροσκοπική εξέταση. Επαναλαμβάνεται κατά διαστήματα για την παρακολούθηση της νόσου και τον έλεγχο για δυσπλασία, ανάλογα με τη διάρκεια και την έκταση.
Απεικόνιση
Υπέρηχος εντέρου ή άλλες απεικονιστικές εξετάσεις χρησιμοποιούνται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, π.χ. όταν δεν είναι σαφής η διάγνωση ή υπάρχουν επιπλοκές.
Επιλογές θεραπείας
Ο στόχος είναι ύφεση χωρίς κορτιζόνη, επούλωση του βλεννογόνου και καλή ποιότητα ζωής. Η επιλογή εξαρτάται από την έκταση, τη βαρύτητα, τα προηγούμενα φάρμακα και τις προτιμήσεις σας.
| Κατηγορία | Παραδείγματα | Πώς δρουν |
|---|---|---|
| Αμινοσαλικυλικά (5-ASA) | Mesalamine, sulfasalazine | Τοπική αντιφλεγμονώδης δράση στο έντερο. Πρώτη επιλογή στην ήπια έως μέτρια νόσο. Διατίθενται και ως υπόθετα ή κλύσματα. |
| Κορτικοστεροειδή | Prednisolone, budesonide | Γρήγορος έλεγχος της υποτροπής. Δεν προορίζονται για μακροχρόνια χρήση λόγω παρενεργειών. |
| Ανοσοτροποποιητικά | Azathioprine | Μακροχρόνια διατήρηση ύφεσης σε επιλεγμένους ασθενείς. Απαιτούν παρακολούθηση με εξετάσεις αίματος. |
| Αντι-TNF | Infliximab, adalimumab, golimumab | Βιολογικοί παράγοντες που εξουδετερώνουν τον TNF. Διατίθενται και βιοομοειδή. |
| Αντι-ιντεγκρίνη | Vedolizumab | Εμποδίζει τα κύτταρα της φλεγμονής να φτάσουν στο έντερο. Δρα επιλεκτικά στο έντερο. |
| Αναστολείς IL-12/23 και IL-23 | Ustekinumab, mirikizumab, risankizumab, guselkumab | Στοχεύουν τις ιντερλευκίνες που οδηγούν τη φλεγμονή. Οι αναστολείς IL-23 (p19) είναι οι νεότεροι. |
| Αναστολείς JAK | Tofacitinib, upadacitinib, filgotinib | Χάπια που μπλοκάρουν σηματοδοτικές οδούς της φλεγμονής. Έχουν ταχεία έναρξη δράσης και ειδικές προφυλάξεις ασφάλειας. |
| Ρυθμιστές S1P | Ozanimod, etrasimod | Από του στόματος. Περιορίζουν την έξοδο λεμφοκυττάρων από τους λεμφαδένες. |
| Χειρουργείο | Κολεκτομή | Για βαριά νόσο που δεν ελέγχεται ή επιπλοκές. Αφαιρεί το παχύ έντερο και είναι θεραπευτική για το έντερο, με δυνατότητα ανασύστασης (πουχ). |
Πώς επιλέγεται το φάρμακο
- Ήπια νόσος: συνήθως 5-ASA, από το στόμα και τοπικά.
- Μέτρια έως βαριά νόσο ή μη ανταπόκριση: βιολογικό ή μικρό μόριο από το στόμα.
- Βαριά υποτροπή: συχνά νοσηλεία με ενδοφλέβια στεροειδή και, αν δεν υπάρξει ανταπόκριση, διάσωση με βιολογικό ή χειρουργείο.
Οι ακριβείς επιλογές εξαρτώνται από τις οδηγίες και την αποζημίωση στη χώρα σας. Συζητήστε τις με τον γιατρό σας.
Διατροφή και καθημερινή ζωή
Διατροφή
- Δεν υπάρχει μία «δίαιτα για την κολίτιδα» που να ισχύει για όλους.
- Στις υποτροπές οι περισσότεροι ανέχονται καλύτερα μικρότερες, πιο μαλακές γεύσεις.
- Μελέτες συνδέουν την υψηλή πρόσληψη κόκκινου κρέατος με πιο συχνές υποτροπές στην ελκώδη κολίτιδα, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι χρειάζεται να το αποκλείσετε εντελώς.
- Αποφύγετε αυστηρές δίαιτες χωρίς καθοδήγηση: ο κίνδυνος υποσιτισμού είναι υπαρκτός.
Ζωή με UC
- Ύπνος, φυσική δραστηριότητα και διαχείριση του στρες βοηθούν στη γενική ευεξία.
- Το κάπνισμα δεν είναι ωφέλιμο για τη γενική υγεία. Συζητήστε με τον γιατρό σας αν χρειάζεστε βοήθεια για τη διακοπή.
- Εμβολιασμοί: ελέγξτε το πρόγραμμα πριν ξεκινήσετε ανοσοκατασταλτική αγωγή.
- Εγκυμοσύνη: οι περισσότερες θεραπείες συνεχίζονται με ασφάλεια. Προγραμματίστε την με τον γιατρό σας.
- Τακτική παρακολούθηση για υποτροπές και, μετά από πολλά χρόνια νόσου, προληπτική κολονοσκόπηση.
Ποια φάρμακα έχουν εγκριθεί για παιδιά
Οι περισσότερες νεότερες θεραπείες δοκιμάστηκαν πρώτα σε ενήλικες. Για την ελκώδη κολίτιδα σε παιδιά, οι εγκεκριμένες επιλογές είναι λίγες. Ο πίνακας δείχνει τι βρήκαμε στις επίσημες πηγές (EMA, FDA).
| Φάρμακο | Ευρώπη (EMA) | ΗΠΑ (FDA) |
|---|---|---|
| Infliximab | Εγκεκριμένο Παιδιά 6 έως 17 ετών με βαριά ενεργή νόσο, μετά από ανεπαρκή ανταπόκριση σε συμβατική θεραπεία (στεροειδή, 6-MP ή azathioprine) ή δυσανεξία σε αυτήν. | Εγκεκριμένο Από 6 ετών. |
| Adalimumab | Εγκεκριμένο Υπάρχει παιδιατρική ένδειξη για ελκώδη κολίτιδα (μελέτες σε ηλικίες 6 έως 17 ετών). Η δόση εξαρτάται από το βάρος. Ελέγξτε το φύλλο οδηγιών για ακριβή όρια. | Εγκεκριμένο Από 5 ετών, για μέτρια έως βαριά νόσο. |
| Vedolizumab | Όχι ακόμη Η ένδειξη αφορά μόνο ενήλικες. Μελέτη σε παιδιά βρίσκεται σε εξέλιξη (NCT05442567, και σε ελληνικά κέντρα). | Δεν ελέγχθηκε. |
| Ustekinumab | Εγκεκριμένο για παιδιά με νόσο Crohn. Δεν βρέθηκε ένδειξη για ελκώδη κολίτιδα σε παιδιά. | Δεν ελέγχθηκε. |
| Golimumab, tofacitinib, upadacitinib, filgotinib, ozanimod, etrasimod, mirikizumab, risankizumab, guselkumab | Δεν βρέθηκε παιδιατρική ένδειξη Οι οδηγίες ESPGHAN-ECCO τα αναφέρουν ως επιλογές μετά από αποτυχία anti-TNF, με περιορισμένα παιδιατρικά δεδομένα. Η χρήση γίνεται σε εξειδικευμένα κέντρα ή σε κλινικές μελέτες. | Δεν ελέγχθηκε. |
| Mesalamine (5-ASA), corticosteroids, azathioprine | Χρησιμοποιούνται καθημερινά σε παιδιά. Οι οδηγίες ESPGHAN-ECCO προτείνουν 5-ASA ως πρώτη επιλογή στην ήπια έως μέτρια νόσο. Η έγκριση διαφέρει ανά σκεύασμα, οπότε ρωτήστε τον παιδογαστρεντερολόγο. | |
Πηγές: EMA, Remicade · EMA, Humira · EMA, Entyvio · Humira (FDA) · Οδηγίες ESPGHAN-ECCO. Οι εγκρίσεις αλλάζουν. Επιβεβαιώστε πάντα στο τρέχον φύλλο οδηγιών ή με τον γιατρό.
Ποσοστό αναπηρίας (Ελλάδα)
Στην Ελλάδα το ποσοστό αναπηρίας ορίζεται από τα ΚΕΠΑ του ΕΦΚΑ με τον Ενιαίο Πίνακα Προσδιορισμού Ποσοστού Αναπηρίας. Ο πίνακας (ΦΕΚ 4591/Β/27-12-2017), όπως τον παρουσιάζει ο σύλλογος ασθενών Crohn Hellas, προβλέπει για την ελκώδη κολίτιδα:
| Κατάσταση | Ποσοστό αναπηρίας |
|---|---|
| Τεκμηριωμένη νόσος, σε υποτροπή ή ύφεση | 50% |
| Ασθενής υπό θεραπεία με ανοσοκατασταλτικά, ανοσοτροποποιητικά ή βιολογικά φάρμακα | 67% και άνω |
| Χειρουργική θεραπεία | Βλ. το χειρουργικό κεφάλαιο του πίνακα |
| Εξωεντερικές επιπλοκές | Προστίθεται το ποσοστό του πάσχοντος οργάνου |
Πώς γίνεται η αίτηση
- Η αίτηση υποβάλλεται στο ΚΕΠΑ του ΕΦΚΑ. Η γνωμάτευση γίνεται από υγειονομική επιτροπή.
- Ετοιμάστε πρόσφατη ιατρική γνωμάτευση γαστρεντερολόγου, αποτελέσματα κολονοσκόπησης και βιοψίας, και στοιχεία για τη φαρμακευτική αγωγή (π.χ. βιολογικό φάρμακο).
- Το ποσοστό καθορίζει σε ποιες παροχές και διευκολύνσεις έχετε δικαίωμα. Τα όρια διαφέρουν ανά παροχή.
Συχνές ερωτήσεις
Θεραπεύεται η ελκώδης κολίτιδα;
Προς το παρόν είναι χρόνια νόσος χωρίς οριστική θεραπεία με φάρμακα, αλλά πολλοί ασθενείς πετυχαίνουν μακρά ύφεση. Η αφαίρεση του παχέος εντέρου θεραπεύει τη νόσο στο έντερο, με το κόστος μιας μείζονος επέμβασης.
Είναι κληρονομική;
Υπάρχει γενετική συνιστώσα, και περίπου ένας στους δέκα ασθενείς έχει συγγενή με IBD, αλλά η κληρονομικότητα εξηγεί μόνο ένα μέρος του κινδύνου.
Αυξάνεται ο κίνδυνος καρκίνου του παχέος εντέρου;
Ο κίνδυνος αυξάνεται ελαφρά σε νόσο μεγάλης διάρκειας και έκτασης. Γι' αυτό γίνεται προγραμματισμένος ενδοσκοπικός έλεγχος. Ο καλός έλεγχος της φλεγμονής μειώνει τον κίνδυνο.
Μπορώ να συμμετέχω σε κλινική μελέτη;
Ναι, αν πληροίτε τα κριτήρια. Δείτε τις ανοιχτές μελέτες στην Ελλάδα και συζητήστε με τον γαστρεντερολόγο σας ή επικοινωνήστε με το κέντρο της μελέτης.
Τι έρχεται στη θεραπεία της ελκώδους κολίτιδας
Περίληψη από το Atomic IBD, το ενημερωτικό δελτίο του καθηγητή γαστρεντερολογίας Charlie Lees (Εδιμβούργο). Η περίληψη είναι δική μας, στα ελληνικά, και δεν αναπαράγει το κείμενό του.
Η εικόνα συνολικά
Ο Lees περιγράφει μια ιδιαίτερα πλούσια «γραμμή παραγωγής»: νέα βιολογικά και μικρά μόρια, συνδυασμούς προηγμένων θεραπειών, θεραπείες που στηρίζονται στο μικροβίωμα και στη διατροφή, καθώς και μελέτες που επιχειρούν να προβλέψουν και τελικά να προλάβουν τη νόσο. Στη νόσο του Crohn και στην ελκώδη κολίτιδα, οι νεότεροι αναστολείς του IL-23 (p19), όπως η mirikizumab και η risankizumab, διευρύνουν ήδη τις επιλογές.
Φάρμακα σε ανάπτυξη για την ελκώδη κολίτιδα
| Φάρμακο | Στόχος / τύπος | Στάδιο (όπως αναφέρεται) |
|---|---|---|
| Obefazimod (Abivax) | Από του στόματος, μία δόση ημερησίως. Αυξάνει το microRNA-124, νέος μηχανισμός. | Φάση 3 Θετικά αποτελέσματα στην έναρξη της ύφεσης (ABTECT-1 και -2). Η μελέτη διατήρησης εκκρεμούσε για το 2026. |
| Tulisokibart (Merck) | Αντίσωμα κατά του TL1A, που σχετίζεται με φλεγμονή και ίνωση. | Φάση 3 ATLAS-UC σε εξέλιξη. |
| Duvakitug (Teva/Sanofi) | Αντι-TL1A | Φάση 2b ολοκληρώθηκε Φάση 3 προγραμματισμένη. |
| Afimkibart (Roche) | Αντι-TL1A | Φάση 3 |
| SPY002 (Spyre) | Αντι-TL1A με παρατεταμένη δράση | Φάση 2 Πλατφόρμα SKYLINE-UC· δεδομένα έναρξης ύφεσης αναμένονταν το 2026. |
| Icotrokinra (J&J) | Από του στόματος αναστολέας του υποδοχέα IL-23 | Φάση 3 ICONIC-UC, ενήλικες και έφηβοι, μετά τη φάση 2b ANTHEM-UC. |
| Guselkumab + golimumab (J&J, DUET-UC) | Συνδυασμός αναστολής IL-23 και TNF | Φάση 2 Ένδειξη καλύτερου αποτελέσματος από κάθε φάρμακο μόνο του. |
Άλλες ουσίες κατά του TL1A (π.χ. XmAb942, ABS-101) βρίσκονται σε πρώιμα στάδια. Η risankizumab δοκιμάζεται απευθείας απέναντι στη vedolizumab στη μελέτη REVAMP-UC.
Μελέτες στρατηγικής, όχι νέα φάρμακα
Ένα μέρος της έρευνας αφορά το πώς χρησιμοποιούμε τα ήδη υπάρχοντα φάρμακα.
- VERDICT: συγκρίνει διαφορετικούς θεραπευτικούς στόχους στην ελκώδη κολίτιδα. Η παρακολούθηση των 96 εβδομάδων ολοκληρώνεται το 2026.
- QUOTIENT: αλλαγή θεραπείας σε ασθενείς που νιώθουν καλά αλλά έχουν ακόμη φλεγμονή στην ενδοσκόπηση.
- INTERCEPT: πρόληψη της νόσου του Crohn σε συγγενείς πρώτου βαθμού ασθενών.
- Μελέτες πρόβλεψης (PREdiCCt, IBD Response): εξετάζουν αν το μικροβίωμα, η διατροφή και η ψυχική υγεία προβλέπουν υποτροπή ή ανταπόκριση σε θεραπεία.
Διαβάστε το πρωτότυπο (στα αγγλικά)
Μελέτες για ελκώδη κολίτιδα σε ελληνικά νοσοκομεία
Δεδομένα από το ClinicalTrials.gov με τρία σταθερά φίλτρα. Για την πιο πρόσφατη εικόνα, ανοίξτε την ίδια αναζήτηση απευθείας στο ClinicalTrials.gov.
Η παρακάτω λίστα είναι στιγμιότυπο της 21/10/2026. Οι καταστάσεις και τα κέντρα αλλάζουν συχνά.